Struktura przemysłu regionu północno-wschodniego

Struktura zatrudnienia w regionie północno-wschodnim1 odróżnia się od struktury krajowej przede wszystkim, po pierwsze, ponad 1,5-krotnie wyższym w porównaniu z krajem udziałem rolnictwa w całości zatrudnienia (46% wobec 27%), a zarazem ponad 3-krotnie wyższym aniżeli w przemyśle i 2,5-krotnie wyższym niż w usługach rynkowych. Przesądza to jeszcze wciąż o dominującej roli rolnictwa, przynajmniej w niektórych województwach regionu, szczególnie łomżyńskim i ostrołęckim. Po drugie, niższym udziałem usług rynkowych w całości zatrudnienia (20,5% wobec 27% w kraju), w tym zwłaszcza 2-krotnie niższym udziałem najbardziej dynamicznie rozwijającej się w warunkach gospodarki rynkowej kategorii zatrudnienia, a mianowicie tzw. „profesjonalnych usług biznesowych”.

Wreszcie po trzecie, zatrudnienie w przemyśle regionu jest niższe niż w kraju (15% wobec 25% w kraju), co będzie przedmiotem szczególnej analizy w dalszej części referatu2. Dysproporcja ta wyraża znacznie niższy poziom uprzemysłowienia regionu w porównaniu z pozostałymi obszarami kraju, zwłaszcza jego części południowej i północnej.

Strukturę przemysłu regionu północno-wschodniego mierzoną liczbą pracujących w 1995 r. przedstawia tabela 1. Strukturę przemysłu regionu charakteryzują przede wszystkim następujące cechy:

– dominacja przemysłu spożywczego, drzewno-papiemiczego, a częściowo i włókienniczego, których łączny udział wynosi 52,7% całej produkcji regionu, podczas gdy w kraju 31,2%, a w krajach UE 24,8%. Przemysły te zaliczane są do zasobochłon- nych (resources intensive), bądź pracochłonnych (labour intensive). Przemysły te z reguły przetwarzają surowce eksploatowane lub wytwarzane w regionie:

– niższy niż w kraju udział dotyczy zwłaszcza przemysłów o większej swobodzie lokalizacji, jak przemysł elektromaszynowy, chemii specjalizowanej czy innych przemysłów przetwórczych: na udział przemysłu elektromaszynowego, przypada łącznie 19,0% w regionie wobec 29,4% w kraju i 37,5% UE, a niższy znacznie jest również udział chemii specjalizowanej (chemia gospodarcza, farmacja itp.):

– brak na terenie regionu przemysłów ciężkich, do czego nie ma podstaw w bazie surowcowej, ma pozytywne aspekty, nie stwarza bowiem wynikających z tego zagrożeń dla środowiska, a równocześnie powoduje, że region omija konieczność zasadniczej i kapitałochłonnej ich restrukturyzacji występującej w innych regionach. Przemysły te zaliczane są do grupy wrażliwej na skalę produkcji (scale intensive)’.

Region północno-wschodni obejmuje cztery województwa (białostockie, łomżyńskie, ostrołęckie i suwalskie), zamieszkały jest przez prawie 2 min ludzi (w 1995 r. – 1948 tys. osób), tj. 5% całej ludności Polski i obejmuje obszar 33 727 tys. km kw., tj 10,8% całego terytorium kraju. Gęstość zaludnienia na tych terenach wyniosła w 1995 r. 57,8 osób na jeden km kw. i była 2,1-krotnie niższa niż w kraju (123,5 osób). Udział regionu w tworzeniu produktu krajowego brutto oceniono w 1995 r. na 3,6%, w przemyśle na 2,6%. W ramach studiów nad regionalnym produktem brutto wśród 4 województw regionu jedno zaliczane jest do województw rolniczych (łomżyńskie), a pozostałe do województw o strukturze mieszanej.

Należy jeszcze zauważyć, iż najbardziej zbliżony do poziomu w kraju jest udział usług nierynkowych, przy czym w grupie zatrudnienie w administracji i edukacji ma pewne przerosty zatrudnienia w tych dziedzinach. Dotyczy to zwłaszcza województwa suwalskiego.

– wyjątkowo niski jest udział przemysłów wysokiej techniki. Ich udział w przemyśle przetwórczym wynosi 3,0% wobec 6,3% w kraju i od !5 do 20% w UE. Przemysły te, określane jako oparte na wiedzy (science based), występują w regionie zaledwie w formie zalążkowej, a niektóre województwa, jak np. suwalskie nie mają ich w ogóle.

Relatywnie najkorzystniejszą strukturę przemysłową ma województwo ostrołęckie ze względu na duży udział przemysłu papierniczego i odzieżowego. Natomiast najbardziej przestarzała i niekorzystna jest struktura przemysłowa województwa łomżyńskiego, gdzie na przemysł spożywczy i tkacki przypada prawie 55% całej produkcji.

Nie w pełni korzystna jest również struktura województwa białostockiego ze względu na wysoki udział tradycyjnego przemysłu włókienniczego, który będzie musiał przejść w przyszłości proces zasadniczej restrukturyzacji.

Przyjmując za podstawę wartość sprzedaż)’ produkcji przemysłowej3, można zidentyfikować przemysły odgrywające dominującą rolę w regionie. Mając na uwadze to kryterium branże przemysłu, które dominują w regionie, zostały przedstawione w tabeli 2.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>